Θα εμπιστευόσουν κάποιον να σε φτάσει εκεί που δεν έχει φτάσει;

Στην Ελλάδα κουβαλάμε, σαν κοινωνική συνήθεια, μια διαχρονική “ευκολία”: να παίρνει αξία αυτό που δηλώνεις και όχι απαραίτητα αυτό που έχεις χτίσει, δουλέψει, σπουδάσει ή αποδείξει. Σήμερα, αυτό το μοτίβο βρήκε ένα άψογο “σύμμαχο”: τα social media. Όχι επειδή “φταίνε” τα social, αλλά επειδή είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να αναδεικνύουν το ελκυστικό, το γρήγορο και το πιασάρικο, συχνά πριν από το ακριβές και το ασφαλές.
[1]

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε επίσημη καθοδήγηση για την εφαρμογή της Οδηγίας περί αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, τα social media έχουν γίνει περιβάλλον με αυξημένους κινδύνους για κρυφή διαφήμιση, ανάμειξη εμπορικού περιεχομένου με περιεχόμενο χρηστών, αλλά και προβληματικές αλγοριθμικές πρακτικές που στοχεύουν στο να κερδίζουν την προσοχή μας.
[1]

Κι όταν μιλάμε για υγεία, άσκηση, διατροφή, σώμα, αυτοπεποίθηση, τραυματισμούς και αποκατάσταση, τότε το κόστος του “μην το πολυσκέφτεσαι, δοκίμασέ το” μπορεί να γίνει πραγματικό. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι η παραπληροφόρηση υγείας στα social media είναι ευρέως διαδεδομένη, αφορά πολλά διαφορετικά θέματα και μπορεί να επηρεάζει συμπεριφορές και αποφάσεις.
[2]

Γιατί τα social κάνουν το “πιασάρικο” να μοιάζει με γνώση

Η μεγάλη παγίδα δεν είναι ότι κάποιος μιλάει. Η μεγάλη παγίδα είναι ότι ο μηχανισμός προώθησης επιβραβεύει αυτό που “δουλεύει” ως θέαμα, όχι αυτό που στέκει ως επιστήμη. Σε ανάλυση περιεχομένου στο TikTok, οι ερευνητές κατέληξαν ότι σημαντικό ποσοστό fitspiration βίντεο περιείχε λανθασμένη ή επιβλαβή πληροφορία, ενώ τα ίδια τα βίντεο έφεραν χαρακτηριστικά με γνωστή συσχέτιση με αρνητικές επιδράσεις.
[3]

Παράλληλα, σε μελέτη για περιεχόμενο διατροφής στο TikTok, ελέγχθηκαν η ποιότητα, η ακρίβεια και τα metrics εμπλοκής χρηστών. Το συμπέρασμα ήταν εντυπωσιακό: δεν υπήρξε στατιστικά σημαντική σύνδεση ανάμεσα στο πόσο τεκμηριωμένο είναι ένα post και στο πόσο καλά πηγαίνει σε likes και shares. Με απλά λόγια, η πλατφόρμα συχνά επιβραβεύει τη θέαση και τον διαμοιρασμό περισσότερο από την ακρίβεια.
[4]

Αυτό δένει με κάτι ακόμη πιο ανθρώπινο: τη σχέση που χτίζεται με τον ή την influencer. Η έρευνα δείχνει ότι η λεγόμενη “παρακοινωνική σχέση”, δηλαδή η αίσθηση οικειότητας με ένα πρόσωπο που δεν γνωρίζουμε πραγματικά, λειτουργεί ως μοχλός πειθούς και επηρεάζει την αξιοπιστία που του αποδίδουμε.
[5]

Ειδικά στον χώρο του fitness, η “αυθεντικότητα”, η ομοιότητα, το storytelling, τα πριν/μετά και η σιγουριά στον τόνο, μπορούν να κάνουν ένα μήνυμα να φαίνεται αδιαμφισβήτητο — ακόμη κι όταν δεν υπάρχει διαδικασία, όρια και τεκμηρίωση.

Όταν τα “πυροτεχνήματα” και το “είμαι αυτό” γίνονται ρίσκο

Υπάρχει ένα γκρίζο σημείο που πολλοί αγνοούν: άλλο το να εμπνεύσεις και άλλο το να καθοδηγήσεις. Συστηματικές ανασκοπήσεις δείχνουν ότι η έκθεση σε fitspiration μπορεί να αυξήσει τη δυσαρέσκεια με το σώμα, να ενισχύσει τη σύγκριση με τους άλλους και να συμβάλει σε αρνητική διάθεση, ειδικά σε νεότερες ηλικίες.
[6]

Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Σε μελέτη σε δημοφιλείς fitness λογαριασμούς στο Instagram, μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό posts παρέπεμπε σε επιστημονική πηγή που να στηρίζει όντως την πληροφορία, ενώ συνολικά η ποιότητα αξιολογήθηκε χαμηλή.
[7]

Σε ανάλυση 200 fitspiration βίντεο στο TikTok, οι συγγραφείς αναφέρουν ότι το 60% των βίντεο παρουσίασε λανθασμένη ή επιβλαβή πληροφορία.
[3]

Στον άξονα διατροφή και συμπληρώματα, η εικόνα είναι επίσης ανησυχητική: σε αξιολόγηση μεγάλων Instagram accounts που μιλούν για διατροφή, περίπου το 44,7% των posts περιείχε ανακρίβειες, ενώ τα posts χαμηλότερης ποιότητας έτειναν να παίρνουν υψηλότερη εμπλοκή.
[8]

Και όταν μιλάμε για παραπληροφόρηση υγείας γενικά, η βιβλιογραφία γύρω από τα infodemics δείχνει ότι η διάχυση ψευδούς ή παραπλανητικής πληροφορίας μπορεί να δημιουργεί σύγχυση, να αυξάνει άγχος και φόβο και να υπονομεύει την πρόσβαση σε σωστή φροντίδα ή πρακτικές.
[9]
[15]

Τέλος, υπάρχει και το εμπορικό κομμάτι που συχνά κρύβεται πίσω από “συμβουλές”. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το influencer marketing έχει λιγότερα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν στον καταναλωτή να αναγνωρίσει τον εμπορικό του χαρακτήρα, άρα μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως προσωπική σύσταση και όχι ως διαφήμιση.
[1]

Τι σημαίνει επαγγελματισμός στην προπονητική

Ως προπονητής και επαγγελματίας γυμναστής ΤΕΦΑΑ, έχοντας συνεργαστεί με εκατοντάδες αθλητές τα τελευταία χρόνια, η δική μου γραμμή είναι απλή: η δουλειά μας δεν είναι να πουλάμε βεβαιότητες. Είναι να χτίζουμε διαδικασίες.

Ένα πρώτο πρακτικό σημείο είναι ότι υπάρχουν πλαίσια. Στον οργανωμένο αθλητισμό στην Ελλάδα, υπάρχει διαδικασία αναγγελίας άσκησης επαγγέλματος προπονητή και σχετικό μητρώο. Αυτό δεν λύνει από μόνο του το πρόβλημα του internet, αλλά δείχνει ότι η κοινωνία αναγνωρίζει την ανάγκη ελέγχου όταν μιλάμε για καθοδήγηση ανθρώπων.
[10]

Έπειτα, υπάρχει η διεθνής επαγγελματική γλώσσα της άσκησης: screening, προοδευτικότητα, εξατομίκευση, ασφάλεια. Η ACSM έχει δημοσιευμένες οδηγίες προ-συμμετοχικού ελέγχου, με στόχο να εντοπίζονται άτομα που χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση ή προσαρμογές πριν μπουν σε εντάσεις που δεν τους ταιριάζουν.
[11]

Παράλληλα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δίνει σαφείς οδηγίες δημόσιας υγείας για το πόση φυσική δραστηριότητα χρειάζεται ένας ενήλικας, τονίζοντας ότι κάτι είναι καλύτερο από το τίποτα και ότι τα οφέλη κλιμακώνονται.
[12]

Τέλος, ο επαγγελματισμός φαίνεται και στα όρια. Επίσημα κείμενα για το πεδίο εφαρμογής της πρακτικής τονίζουν ότι ο ρόλος του trainer είναι να αξιολογεί, να εκπαιδεύει, να σχεδιάζει ασφαλή προγράμματα και — όταν χρειάζεται — να παραπέμπει σε άλλους επαγγελματίες υγείας.
[13]

Πρακτικό φίλτρο για να ξεχωρίσεις τον κατάλληλο προπονητή

Η πρόκληση είναι ότι ο καταναλωτής βλέπει περιεχόμενο, όχι διαδικασία. Άρα το φίλτρο πρέπει να είναι απλό και εφαρμόσιμο.

• Προσόντα — Τι σπουδές έχει; Τι πιστοποιήσεις; Τι επιμόρφωση κάνει; [10]
• Διαδικασία — Παίρνει ιστορικό; Ρωτά για τραυματισμούς, ύπνο, φάρμακα, στόχους και περιορισμούς; [11] [14]
• Όρια — Ξέρει πού τελειώνει ο ρόλος του και πότε χρειάζεται παραπομπή;
• Διαφάνεια — Οι “συμβουλές” καταλήγουν πάντα σε κωδικό, συμπλήρωμα ή affiliate link; [4]
• Γλώσσα — Αν ακούς “100%”, “εγγυημένα”, “σε πάω εκεί σίγουρα”, σταμάτα και έλεγξε τη διαδικασία. [1]

Μικρό τεστ 5 ερωτήσεων

1. Πώς αξιολογείς την αφετηρία μου;
2. Ποιος είναι ο στόχος των επόμενων 4–8 εβδομάδων και με ποια κριτήρια θα τον εκτιμήσουμε;
3. Τι κάνουμε αν πονάω ή αν εμφανίσω σύμπτωμα;
4. Τι από αυτά που λες είναι γενικές αρχές και τι είναι εξατομίκευση;
5. Ποιες είναι οι σπουδές και η εμπειρία σου στον χώρο;

Αν οι απαντήσεις είναι καθαρές, ήρεμες και δομημένες, έχεις μια καλή βάση. Αν βγάζουν αοριστία, άμυνα ή το γνωστό “άσε, εγώ ξέρω”, έχεις επίσης μια βάση — για να ψάξεις κάτι διαφορετικό.

Ένα πιο τίμιο οικοσύστημα

Το ζητούμενο δεν είναι να δημιουργήσουμε μόνο πρωταθλητές ή να αποκτήσουμε όσο πιο γρήγορα γίνεται πελατεία. Είναι να μεγαλώσει η ασφάλεια του κοινού και να ωριμάσει ο διάλογος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μιλά για infodemic και για την ανάγκη ενίσχυσης ψηφιακών ικανοτήτων, ώστε οι άνθρωποι να χτίζουν ανθεκτικότητα απέναντι στην παραπληροφόρηση.
[15]

Με απλά λόγια, ο καλύτερος πελάτης δεν είναι ο πιο ενθουσιασμένος. Είναι ο πιο ενημερωμένος. Και ο καλύτερος επαγγελματίας δεν είναι ο πιο viral. Είναι εκείνος που έχει διαδικασία, όρια, γνώση, νόμιμη υπόσταση και συνέπεια.

Από τη μεριά του κοινού, το να φιλτράρουμε την κάθε πληροφορία από τον κάθε influencer με πολλά likes δεν είναι κάτι ακραίο. Είναι μια δεξιότητα μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η παραπληροφόρηση υγείας είναι τεκμηριωμένα διαδεδομένη και συχνά δεν ξεχωρίζει από την αλήθεια με μια ματιά.
[2]