Blog

Πλησιάζει ο αγώνας… και ξαφνικά κάτι ενοχλεί!

Πώς η προσοχή και οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάζουν τις σωματικές μας ενοχλήσεις.

Οι τελευταίες ημέρες πριν από έναν σημαντικό αγώνα συνοδεύονται συχνά από προσμονή, ενθουσιασμό αλλά και ανησυχία. Είναι μια περίοδος κατά την οποία μπορεί να αρχίσουμε να παρατηρούμε περισσότερο το σώμα μας, ακόμη και να αισθανόμαστε μικρές ενοχλήσεις που προηγουμένως δεν μας απασχολούσαν. Πρόκειται για μια παρατήρηση που συναντάμε στην πράξη, χωρίς πάντα να εντοπίζεται κάποια σαφής αιτία κατά την κλινική αξιολόγηση.

Μια ενόχληση στο γόνατο, ένα τράβηγμα στη γάμπα, ένα περίεργο αίσθημα στη μέση. Συμπτώματα που μπορεί να αλλάζουν από μέρα σε μέρα, τόσο σε ένταση όσο και σε σημείο. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις ο αθλητής προπονείται χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα, ολοκληρώνει κανονικά τον αγώνα του και στη συνέχεια οι ενοχλήσεις υποχωρούν.

Τι μπορεί λοιπόν να συμβαίνει; Είναι κάθε ενόχληση ένδειξη τραυματισμού;

Ο πόνος και οι σωματικές ενοχλήσεις αποτελούν σύνθετες εμπειρίες που δεν αντικατοπτρίζουν πάντοτε την κατάσταση των μυών, των τενόντων ή των αρθρώσεών μας. Η αντίληψή τους επηρεάζεται όχι μόνο από την κατάσταση των ιστών, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο το νευρικό μας σύστημα επεξεργάζεται τα ερεθίσματα, λαμβάνοντας υπόψη προηγούμενες εμπειρίες, προσδοκίες και συναισθήματα (Atlas, 2023).

Ας σκεφτούμε έναν δρομέα που προετοιμάζεται εδώ και μήνες για έναν μαραθώνιο. Όσο πλησιάζει ο αγώνας, οι προσδοκίες μεγαλώνουν και μαζί τους ενδεχομένως εμφανίζεται η ανησυχία μήπως κάτι πάει στραβά. Μήπως προκύψει κάποιος τραυματισμός την τελευταία στιγμή; Μήπως χαθεί όλη αυτή η προσπάθεια;

Όσο όμως αυξάνεται η ανησυχία για έναν πιθανό τραυματισμό, μπορεί να αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο παρατηρούμε το σώμα μας. Αρχίζουμε να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή σε μικρές αισθήσεις, αναζητώντας σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά. Το προαγωνιστικό άγχος είναι ένα φυσιολογικό και μελετημένο φαινόμενο, ακόμη και στους ερασιτέχνες δρομείς (Prieto & González-García, 2024).

Μια μικρή αίσθηση που πριν από έναν μήνα θα περνούσε απαρατήρητη, τώρα μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Πώς επηρεάζει η προσοχή όσα αισθανόμαστε;

Η προσοχή που δίνουμε σε μια σωματική ενόχληση μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε. Όταν ανησυχούμε για έναν πιθανό τραυματισμό, είναι πιθανό να στρέφουμε συχνότερα την προσοχή μας στο συγκεκριμένο σημείο του σώματος. Έτσι, μπορεί να παρατηρούμε ευκολότερα αισθήσεις που άλλοτε θα περνούσαν απαρατήρητες. Το φαινόμενο αυτό σχετίζεται με τη σωματική υπερεπαγρύπνηση (somatic hypervigilance). Παράλληλα, οι προσδοκίες και η προσοχή μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να επηρεάσουν και την ένταση με την οποία βιώνουμε τον πόνο, μέσω των μηχανισμών ρύθμισής του (pain modulation) (Vanden Bulcke et al., 2013; Billens et al., 2024).

Αυτό που αλλάζει δεν είναι υποχρεωτικά η κατάσταση των ιστών μας. Μπορεί να αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο στρέφουμε την προσοχή μας στις αισθήσεις του σώματός μας.

Αν, για παράδειγμα, αισθανθούμε μια μικρή ενόχληση στη γάμπα και ανησυχήσουμε μήπως έχουμε τραυματιστεί, μπορεί να αρχίσουμε να ελέγχουμε διαρκώς το σημείο στο περπάτημα, στις σκάλες ή στην προπόνηση. Έτσι ενδέχεται να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: η ενόχληση προκαλεί ανησυχία, η ανησυχία αυξάνει την προσοχή μας και η συνεχής παρακολούθηση μπορεί να κάνει την ενόχληση ακόμη πιο αισθητή.

Σημασία έχει και ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε αυτή την αίσθηση, δηλαδή αν τη θεωρούμε ένδειξη ότι το σώμα μας κινδυνεύει (threat appraisal).

Φυσικά, οι παραπάνω μελέτες δεν αποδεικνύουν ότι το προαγωνιστικό άγχος προκαλεί τις συγκεκριμένες ενοχλήσεις στους δρομείς. Μας προσφέρουν όμως μια πιθανή επιστημονική εξήγηση για το πώς η ανησυχία, η προσοχή και οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάζουν όσα αισθανόμαστε.

Η προπονητική επιβάρυνση είναι μέρος της εικόνας

Βέβαια, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι τελευταίες ημέρες πριν από έναν αγώνα αποτελούν και συνέχεια μιας πολύμηνης προπονητικής προετοιμασίας. Ο αθλητής μπορεί να εξακολουθεί να αισθάνεται τη συσσωρευμένη κόπωση των προηγούμενων εβδομάδων ή να αντιμετωπίζει μυοσκελετικές ενοχλήσεις που σχετίζονται με την προπονητική επιβάρυνση. Παράλληλα, η μείωση του προπονητικού φορτίου (taper) αλλάζει τη συνηθισμένη του ρουτίνα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προκαλεί από μόνο του πόνο. Επομένως, δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει μία και μοναδική εξήγηση για όσα αισθανόμαστε. Σωματικοί και ψυχολογικοί παράγοντες μπορούν να συνυπάρχουν και να επηρεάζουν την εμπειρία μας.

Και εδώ αξίζει να θυμόμαστε κάτι σημαντικό: τα συμπτώματα είναι πραγματικά, αλλά δεν σημαίνουν απαραίτητα τραυματισμό.

Η ένταση μιας ενόχλησης δεν αντικατοπτρίζει πάντα τον βαθμό επιβάρυνσης ή βλάβης των ιστών. Αντίστοιχα, το ότι μπορούμε να τρέξουμε χωρίς πόνο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;

Έχει σημασία να παρατηρούμε τη συνολική εικόνα. Πώς ανταποκρίνεται το σώμα μας στην προπόνηση; Η ενόχληση επιμένει ή επιδεινώνεται; Επηρεάζει τον τρόπο που τρέχουμε ή τις καθημερινές μας δραστηριότητες; Υπάρχουν αλλαγές στην προπονητική μας επιβάρυνση;

Όταν μια ενόχληση επιμένει, επιδεινώνεται ή επηρεάζει τη λειτουργικότητά μας, είναι σημαντικό να αξιολογείται κατάλληλα. Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις στις οποίες δεν χρειάζεται να περιμένουμε να επιμείνει μια ενόχληση. Ένας ξαφνικός και έντονος πόνος, ένα εμφανές πρήξιμο, μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο που περπατάμε ή τρέχουμε, ή ένας εντοπισμένος πόνος σε κάποιο οστό που επιδεινώνεται με τη φόρτιση, για παράδειγμα στο περπάτημα ή στο τρέξιμο, αποτελούν λόγους για έγκαιρη αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.

Όταν όμως δεν υπάρχουν ενδείξεις τραυματισμού, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε μικρή αίσθηση σαν προειδοποίηση ότι κάτι πάει στραβά.

Ίσως λοιπόν, τις τελευταίες ημέρες πριν από έναν σημαντικό αγώνα, αντί να ελέγχουμε συνεχώς το σώμα μας αναζητώντας πιθανά προβλήματα, να προσπαθήσουμε να εμπιστευτούμε περισσότερο την προετοιμασία μας και να αντιμετωπίσουμε τις μικροενοχλήσεις με ψυχραιμία.

Δεν χρειάζεται να αγνοούμε όσα αισθανόμαστε. Χρειάζεται όμως να θυμόμαστε ότι κάθε ενόχληση δεν είναι απαραίτητα ένας τραυματισμός και κάθε σωματικό ερέθισμα δεν είναι απαραίτητα μια απειλή.

Γιατί μερικές φορές, αλλάζοντας τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε μια σωματική αίσθηση, μπορεί να αλλάξει και ο τρόπος που τη βιώνουμε.


ΣΥΝΤΑΞΗ & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

Γιάννης Σαββάκης, PhD

Κλινικός Φυσικοθεραπευτής | Συνεργάτης Xoxlios Team

Το άρθρο συντάχθηκε και το επιστημονικό υλικό συγκεντρώθηκε
από τον Γιάννη Σαββάκη, PhD, Κλινικό Φυσικοθεραπευτή
και συνεργάτη της Xoxlios Team.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  1. Atlas, L. Y. (2023). How Instructions, Learning, and Expectations Shape Pain and Neurobiological Responses. Annual Review of Neuroscience. https://doi.org/10.1146/annurev-neuro-101822-122427
  2. Prieto, J. M., & González-García, H. (2024). Precompetitive Anxiety Profiles in Runners: Differences in the Running Motives. Journal of American College Health. https://doi.org/10.1080/07448481.2022.2119395
  3. Vanden Bulcke, C., et al. (2013). The Anticipation of Pain at a Specific Location of the Body Prioritizes Tactile Stimuli at That Location. Pain. https://doi.org/10.1016/j.pain.2013.05.009
  4. Billens, A., et al. (2024). The Influence of Expectations and Attention on Conditioned Pain Modulation: A Systematic Review and Meta-analysis. Clinical Psychology Review. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2024.102517