Εστίαση στη δεξιότητα και την προσπάθεια

Σήμερα θέλω να μοιραστώ ένα κείμενο που, κατά τη γνώμη μου, αγγίζει την ουσία όχι μόνο της προπόνησης, αλλά και του πώς στεκόμαστε γενικότερα στη ζωή. Είναι μια σκέψη βασισμένη σε απόσπασμα από το νέο βιβλίο του Brad Stulberg, The Way of Excellence.

Όλοι, λίγο-πολύ, έχουμε κάποια στιγμή απογοητευτεί από ανθρώπους που θεωρούνται «επιτυχημένοι». Άνθρωποι με χρήματα, κύρος, εξουσία ή φήμη, οι οποίοι όμως με τις πράξεις τους δείχνουν ότι έχουν χάσει την επαφή με την πραγματικότητα ή με βασικές αξίες.

Μετά από μια τέτοια απογοήτευση, ο Brad αφηγείται ότι απευθύνθηκε σε έναν μεγαλύτερο και σοφό μέντορα και τον ρώτησε: γιατί συμβαίνει αυτό; Τι είναι αυτό που κάνει την επιτυχία, το χρήμα ή τη δύναμη να μετατρέπουν κάποιους ανθρώπους σε αλαζόνες; Είναι αναπόφευκτο;

Η απάντηση που τα είπε όλα

Η απάντηση του μέντορα ήταν απλή:

«Θα πάρω κι άλλα βάρη για το γυμναστήριό μου στο σπίτι.»

Δεν χρειάστηκε να ειπωθούν περισσότερα. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: η ενασχόληση με κάτι πραγματικό, δύσκολο και χειροπιαστό — όπως η προπόνηση με βάρη — προσφέρει μια βαθιά και αυθεντική αίσθηση ικανοποίησης. Μια ικανοποίηση που δεν σε σπρώχνει να κυνηγάς επιφανειακά υποκατάστατα αξίας.

Ο Jerry Seinfeld το έχει πει πολύ καθαρά:

«Το μόνο πράγμα στη ζωή που αξίζει πραγματικά είναι η καλή δεξιότητα. Είναι το μεγαλύτερο απόκτημα. Γνωρίζω πολλούς πλούσιους ανθρώπους. Δεν αισθάνονται τόσο καλά όσο νομίζουμε. Είναι δυστυχισμένοι. Αν δεν κατακτήσεις μια δεξιότητα, η ζωή παραμένει ανεκπλήρωτη.»

Η δεξιότητα «σε γειώνει» γιατί δεν επιδέχεται δικαιολογίες

Η άρση βαρών, το τρέξιμο, το ποδήλατο, η κολύμβηση, η αναρρίχηση, η μουσική, η γραφή, η ξυλουργική — όλες αυτές οι δραστηριότητες έχουν κάτι κοινό: προσφέρουν έναν δρόμο προς την ικανοποίηση που δεν είναι ψεύτικος ή κατασκευασμένος. Δεν βασίζονται σε μεγαλόπνοα λόγια, σε τίτλους ή σε εικόνα. Είναι απλές, άμεσες και πραγματικές.

Κι αυτό φαίνεται στα πιο «ωμά» παραδείγματα:

• Όταν πέφτει η μπάρα από τα πολλά κιλά και αδυνατείς να τη σηκώσεις… πέφτει.
• Όταν θέλεις να τρέξεις έναν μαραθώνιο κάτω από 3 ώρες και γράφεις 3:04, το αποτέλεσμα είναι αδιαμφισβήτητο.
• Όταν τα πόδια της καρέκλας δεν κουμπώνουν σωστά (σαν ξυλουργός, για παράδειγμα), το πρόβλημα είναι μπροστά σου.
• Το τραγούδι είτε έχει ρυθμό είτε όχι — δεν υπάρχει ενδιάμεσο.
• Η σελίδα του συγγραφέα είτε γεμίζει είτε μένει άδεια.

Είναι πολύ δύσκολο να χάσεις την επαφή με την πραγματικότητα — ή να καταλήξεις στον ναρκισσισμό — όταν δουλεύεις με ακεραιότητα πάνω σε κάτι συγκεκριμένο. Όταν οι επιτυχίες σου κερδίζονται και οι αποτυχίες σου δεν μπορούν να καλυφθούν με δικαιολογίες, τεχνικούς όρους ή ωραία λόγια. Η επιδίωξη της αριστείας μέσα από πραγματικές πράξεις, στον πραγματικό κόσμο, σε κρατά γειωμένο — κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Αντικειμενικά κριτήρια: εκεί που η πραγματικότητα είναι καθαρή

Ο φιλόσοφος Matthew Crawford γράφει ότι πολλά επαγγέλματα σήμερα πάσχουν από έλλειψη αντικειμενικών κριτηρίων. «Ρώτησε κάποιον τι σημαίνει “καλή δουλειά” στο γραφείο και θα χρειαστεί χρόνο για να εξηγήσει, λαμβάνοντας υπόψη πολιτικές ισορροπίες, γνώμες, διαθέσεις και εξωτερικούς παράγοντες. Αντίθετα, ρώτησε έναν δρομέα τι σημαίνει καλή εμφάνιση στον επόμενο αγώνα και η απάντηση είναι απλή.»

Αυτό είναι ένα από τα πιο υποτιμημένα «δώρα» της προπόνησης: η αλήθεια της διαδικασίας. Δεν χρειάζεται να πείσεις κανέναν. Δεν χρειάζεται να πλασάρεις αφήγημα. Ή το έκανες ή δεν το έκανες. Ή προχώρησες ή δεν προχώρησες. Και αυτό, σε βάθος χρόνου, χτίζει χαρακτήρα.

Autotelic experience: όταν η διαδικασία είναι το κέρδος

Η ψυχολογία το ονομάζει autotelic experience: την ικανοποίηση που προκύπτει από το να κάνεις κάτι καλά για την ίδια τη διαδικασία. Έρευνες δεκαετιών στη θεωρία της αυτοπροσδιοριζόμενης παρακίνησης δείχνουν ότι η αίσθηση της δεξιότητας και της προόδου αποτελεί βασικό πυλώνα ψυχικής υγείας και ευεξίας.

Ένας από τους πιο ήρεμους και ταπεινούς ανθρώπους που γνωρίζει ο συγγραφέας είναι στέλεχος σε έναν κορυφαίο οργανισμό και ταυτόχρονα αφοσιωμένος δρομέας. Δεν είναι σύμπτωση. Δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις εξουσία, χρήμα ή θυμό για να βελτιώσεις την επίδοσή σου. Πρέπει να αφήσεις το εγώ στην άκρη, να παραμείνεις ψύχραιμος, να προσαρμοστείς και να δουλέψεις συστηματικά.

Γιατί το τρέξιμο είναι «μικρογραφία ζωής»

Αυτό ακριβώς συμβαίνει και στην προπόνηση. Ο μαραθώνιος, ο ημιμαραθώνιος, το 5άρι ή το ultra θα σε ταπεινώσουν ξανά και ξανά — είτε γίνεσαι καλύτερος είτε όχι. Το ρολόι — ο χρόνος — δεν λένε ψέματα.

Η ενασχόληση με αληθινά, δύσκολα πράγματα δεν είναι πανάκεια. Υπάρχουν άνθρωποι που προπονούνται και παραμένουν δυστυχισμένοι ή αλαζόνες. Όμως, όταν η διαδικασία γίνεται σωστά, με ειλικρίνεια και σεβασμό, καλλιεργεί όχι μόνο απόδοση, αλλά και χαρακτήρα.

Ίσως τελικά ένας από τους καλύτερους τρόπους να παραμένουμε σε επαφή με την πραγματικότητα — ειδικά όσο προχωράμε — είναι να συνεχίσουμε να κάνουμε αληθινά, δύσκολα πράγματα. Όχι πίσω από οθόνες, αριθμούς ή τίτλους, αλλά εκεί έξω, με το σώμα και το μυαλό παρόντα.

Αυτό είναι και το νόημα της προπόνησης.
Μια μικρογραφία ζωής.

Σχετικά με τον συγγραφέα

Ονομάζομαι Εμμανουήλ Κωνσταντουλάκης. Είμαι προπονητής δρομέων και υπερμαραθωνοδρόμος. Γράφω για την προπόνηση όχι μόνο ως «πρόγραμμα», αλλά ως διαδικασία που — όταν γίνεται σωστά — χτίζει ικανότητα, ανθεκτικότητα και μια πιο καθαρή σχέση με την πραγματικότητα.

Ενδεικτικές έρευνες για το autotelic experience στον αθλητισμό

• Ποιοτική μελέτη με κορυφαίους αθλητές για τη ροή και τον ρόλο της autotelic εμπειρίας στην απόδοση:
  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16158684/
• Μελέτη για την αυτοτελή προσωπικότητα και τη σχέση της με την εμπλοκή σε αθλήματα:
  https://doaj.org/article/ab9d7ee2c70c4202a0d918a6a4297415
• Μελέτη που συνδέει το flow με τον προσανατολισμό στόχων σε αθλητές:
  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4598580/